BHARTIYA ARTHAKARNAVARIL NIBANDH भारतीय अर्थकारणावरील निबंध By AVADOOT DONGRE अवधूत डोंगरे

"स्थानिक सत्तेचे सर्वांत कनिष्ठ एकक विचारात घ्यायचे झाले तर भारतातील ग्रामसमुदायाइतक्या स्वयंपूर्ण व स्वावलंबी एककासारखा कोणताच दाखला युरोपातील कोणत्याही देशात सापडत नाही. रशियातील 'मीअ' (Mere), जर्मनीमधील 'गाउ' (Gau), फ्रान्समधील 'कमिन' (Commune), इंग्लंडमधील 'पॅरिश' (Parish) यांचा उगम भारतीय गावाशी मिळताजुळता असला तरी, जुन्या काळी भारतीय ग्रामसमुदाय पूर्ण स्वातंत्र्य बाळगून होता, तसे मात्र या इतर देशांमधील रचनांबाबत म्हणता येत नाही. पण, भारतातील लोकांनी सभ्य व सामुदायिक जीवनाचा पुढील विकास मात्र साधला नाही. - जुन्या ग्रीक व रोमन समुदायांनी अनुक्रमे 'सिव्हिटास' व 'डेमॉस' या रचना परिपूर्णरीत्या विकसित केल्या. इटलीतील काही शहरे, जर्मनीतील काही स्वतंत्र शहरे, नेदरलँड्स व स्विझर्लंड आणि युरोपीय इतिहासातील सर्वोत्तम काळाचा अपवाद वगळता ग्रीक व रोमन समुदायांच्या रचनांच्या तोडीची कामगिरी इतरांना फारशी करता आली नाही." न्या. महादेव गोविंद रानडे (इंग्लंड व भारत येथील स्थानिक शासन)