Apatti Vyavasthapan आपत्ती व्यवस्थापन By Pracharya Dr. Sanjay Chakane, Dr. Ganesh Bhame प्राचार्य डॉ. संजय चाकणे, प्रा. डॉ. गणेश भामे

"मानवजातीसमोर उभ्या राहणार्या विविध संकटांमध्ये आपत्ती ही एक अटळ वास्तवता आहे. परंतु आपत्ती येण्यापूर्वी योग्य पूर्वतयारी करणे, आपत्तीच्या काळात कमीतकमी हानी होईल यासाठी दक्षता घेणे आणि आपत्तीनंतर जीवित व मालमत्तेचे पुनर्वसन प्रभावीपणे करणे, यालाच ‘आपत्ती व्यवस्थापन’ असे म्हणतात. संकट टाळणे नेहमीच शक्य नसते; मात्र सुयोग्य नियोजन, सज्जता आणि सामूहिक प्रयत्न यांच्या माध्यमातून त्याचा सामना अधिक सक्षमपणे करता येतो.
आपत्ती व्यवस्थापनामध्ये आपत्ती टाळण्यासाठीचे प्रयत्न, अटळ संकटांना सामोरे जाण्याची पूर्वतयारी, आपत्ती काळातील तातडीची कृती, तसेच आपत्तीनंतरचे पुनर्वसन आणि पुनर्बांधणी यांचा समावेश होतो. आपत्तीनंतर बचावकार्य आणि मदतकार्य वेगवान, शिस्तबद्ध आणि समन्वयपूर्ण पद्धतीने पार पाडणे अत्यंत आवश्यक असते. यासाठी स्थानिक प्रशासन, स्वयंसेवी संस्था आणि नागरिक यांच्यात सुसंवाद व सहकार्य महत्त्वाचे ठरते.
राष्ट्रीय सेवा योजना (NSS) चे स्वयंसेवक आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थी हे आपत्ती व्यवस्थापनामध्ये प्रभावी भूमिका बजावू शकतात. मदतकार्य, जनजागृती, प्रथमोपचार, बचावकार्य, आपत्कालीन परिस्थितीत समन्वय साधणे अशा विविध बाबींमध्ये प्रशिक्षित स्वयंसेवक समाजासाठी मोठी ताकद ठरतात. विशेषतः प्रथमोपचार, जखमींची वर्गवारी, आपत्कालीन प्रतिसाद यांसारखी कौशल्ये विद्यार्थ्यांना शिकविणे काळाची गरज आहे.
डॉ. संजय चाकणे आणि डॉ. गणेश भामे यांनी परिश्रमपूर्वक सिद्ध केलेले ‘आपत्ती व्यवस्थापन’ हे पुस्तक सामान्य वाचकांपासून तज्ज्ञांपर्यंत सर्वांसाठी उपयुक्त ठरेल, याची खात्री वाटते.